Max Weber, Alman doğumlu bir sosyolog ve bilim insanıdır ve bürokratik örgütlenmelerle ilgili birçok kavram temelde onun tarafından ortaya atılmıştır. Max Weber'in en bilinen eseri Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu'dur.
"Bürokrasi" kelimesi etimolojik olarak devlet dairelerinin egemen olduğu bir sistemi tanımlar. 18. yüzyıldan beri yaygın olarak kullanılan bu kavram, günümüzde olumsuz bir ifadeyle son bulmayan kuralları, beceriksizliği ve yavaşlığı ifade edecek şekilde kullanılmaktadır.
1800'lerin sonlarına kadar işletmeler daha çok aile içinde yönetim gibi bireysel temellere dayalıydı ve örgütsel amaçlardan ziyade bireysel istek ve hedeflere ulaşmalarını sağlayacak faaliyetlere odaklandı. Weber ise kişisel temellerden çok rasyonel temellere dayanan bir yönetim modeli önermiştir ve buna bürokrasi denmektedir. Weber, süreklilik arz eden, resmi bir yapıya dayanan ve rasyonel bir otoriteye (otoriteye) sahip olan bu organizasyonun daha verimli olacağını ve değişimlere daha kolay uyum sağlayabileceğini savundu. Max Weber'in örgütlerde rasyonalite olarak ifade ettiği şey, personel seçiminde tanıdıkları kayırmak değil, rekabetçi davranmak; işi kurallarla yönetmek ve kayıt tutmak; Yönetim konumundan kaynaklanan yasal güçtür.
Max Weber, idari otorite konusunu analitik olarak incelemiş ve kaynaklarına göre sınıflandırmıştır. Buna göre, üç tür otoriteden söz etmek mümkündür. Bunlar şu şekilde sınıflandırılabilir:
Geleneksel Otorite: Doğuştan gelen, babadan oğula geçen ve kişisel olan otorite. Daha ziyade toplumlarda ayrıcalıklı olan ve asil olarak kabul edilen, toplumu yöneten bir grubun veya ailenin otoritesidir. Bunun en tipik örnekleri kast sisteminde yönetici konumunda olan krallıklar, imparatorluklar veya ailelerdir.
Karizmatik Otorite: Bu otorite, bireyin etki gücüne bağlıdır. Bu etki gücü, bireysel özelliklerden kaynaklanır. Birçok yazara göre, bu otorite, kahramanlık, kutsallık, büyücülük gibi üstün bireysel beceri ve özelliklere dayanır. Astlar, yukarıda belirtilen özellikler nedeniyle lidere sadakat gösterirler. Bu özelliklerde bir değişiklik olduğunda, otorite ortadan kalkabilir veya azalabilir.
Akılcı veya Yasal Otorite: Demokratik, akılcı ve yasal düzenlemelerin olduğu toplumlarda görülür. Bu tür toplumlarda herkes kurallara ve yasalara uymak zorundadır.
yani kimsenin ayrıcalıklı bir konumu yok. Yöneticiler bu kurallara uyarak toplum tarafından seçim yoluyla yönetim görevine getirilir. Bu yöneticiler bilgi ve becerilerinden dolayı seçildikleri için seçimin rasyonel bir seçim olduğu söylenebilir. Demokratik toplumlarda seçilmiş yöneticilerin otoritesine yasal veya rasyonel otorite denir.
Yukarıda açıklanan yasal otoriteye dayalı Weber Bürokrasi Modeli'nin özelliklerini kısaca açıklamak faydalı olacaktır.
Max Weber'in Bürokrasi Modelinin Temel Özellikleri
– Ulaşılacak amaç ve hedefler ile bunlara ulaşmak için gerçekleştirilecek tüm faaliyetler belirlenmiş ve bu faaliyetler resmi görevler adı altında çeşitli organizasyonel birimlere (pozisyonlara) dağıtılmıştır. Sonuç olarak amaç, faaliyet ve görev formlarından oluşan bir organizasyon yapısı oluşturulmuştur.
– Kuruluşta çalışanların gerçekleştirmeleri gereken faaliyetler için ihtiyaç duydukları malzeme ve insan araç ve kaynaklarını ne derece kullanabileceğini belirten yetkiler belirlenmiştir.
– Yetkinin kullanılmaması durumunda uygulanacak zorlayıcı tedbirler (cezalar) açılmış, başarılı çalışanlar için işlerinin zorluk derecesine göre ücret ve ödül sistemi geliştirilmiştir.
– İşe göre bir adam (yönetici) seçmek gerekir, çünkü her pozisyonun yetkileri resmidir ve hiyerarşi piramidinde belirli bir bölüm içindir. Gerekirse görevlendirilecek kişiler özel eğitime tabi tutulur.
– Her pozisyon hiyerarşik otorite içinde oluşturulur ve bir üst tarafından denetlenir.
– Astlar, üstlerinin emirlerine daha akılcı oldukları ve düzenin hukuki yapısına uygun oldukları için itaat ederler. Keyfi bir kural yoktur, çünkü astların, yöneticilerin üstün yetenek ve kişilik özelliklerinden kaynaklanan otoritesine uymaları yasaktır.
– İdari faaliyetler ve kararlar yazılı olarak alınmalıdır. Bu yazılı belge, kurumsal hafıza oluşturacağı ve devamlılığını sağlayacağı için saklanmalıdır.
– Görevler önceden belirlenmiş ve yazılı kurallara göre yürütülür. Bu kurallardan sapmak mümkün değildir.
– Hiç kimse, kendisine verilen araç ve personeli, şahsi ihtiyaçları için görevini yerine getirmek için kullanamaz.
Max Weber'e göre bürokrasinin diğer örgütsel biçimlere göre avantajları vardır. Bu avantajlar:
– Dakiklik, süreklilik, disiplin ve güvenilirlik açısından diğer kuruluşlardan üstündür ve bu üstünlükler hizmet kullanıcılarının bu hizmetlerin sonuçlarını tahmin etmelerine olanak tanır.
Saf bürokrasi son derece rasyoneldir. Çünkü görev ve sorumluluklar önceden belirlenip dağıtılır ve karmaşıklık ortadan kalkar.
Bürokrasi Yaklaşımının ilkeleri, Bilimsel Yönetim Yaklaşımı ve Yönetim Süreci Yaklaşımına çok benzer. Klasik Yönetim Düşüncesini temsil eden yaklaşımların organizasyonları aşağıdaki özelliklere göre tanımlanır:
- Merkezi otorite
– Netleştirilmiş yetki sınırları
– Uzmanlık ve beceri
– Önemli iş bölümü
- Kurallar ve düzenlemeler
– Personel personeli ve hat personeli arasındaki ayrım.
Klasik Yönetim Düşüncesinde, yukarıda belirtilen ilkelerin uygulanması ile ortaya çıkan örgütlerde akılcı, ideal ve etkin bir yapının oluşacağı iddiası vardır. Bu örgütlerin faaliyet gösterdiği dış çevre durağan ve dengelidir. Bu nedenle yöneticiler için bir risk oluşturmaz ve etkisi göz ardı edilebilir.
Klasik Yönetim Düşüncesine birçok eleştiri gelse de, İkinci Dünya Savaşı'nın sonuna kadar yönetim uygulamalarının temelini oluşturmuştur. Bugün bile birçok yönetim uygulamasında etkisi devam etmektedir. Stephenson bunun nedenini şöyle özetliyor:
– Teorik olarak basittir ve yöneticiler tarafından kolayca anlaşılır.
– Belirsizliği azaltan varsayımlara dayanır.
– Yöneticilerin anlayabileceği bir dilde ifade edilir.
– Yöneticilerin zorluklarla karşılaştığı duygusal faktörleri dikkate almaz.
– Büyük ölçüde yöneticilerin katkılarıyla geliştirilmiştir.
3 Yorumlar